Abraham Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, motivasyon kuramları arasında en çok bilinenidir. Ancak modelin örgütlerde sınanmaya başlamasıyla birlikte bazı sorunlar da ortaya çıktı: İhtiyaçların beş ayrı basamağa ayrılması görgül olarak doğrulanamıyor, insanların bir basamağı tamamen karşılamadan bir üst basamağa geçmediği varsayımı da gerçek davranışlarla örtüşmüyordu. Yale Üniversitesi’nde çalışan psikolog Clayton P. Alderfer, Maslow’un kuramını sadeleştirerek ve esneterek çalışma yaşamına daha uygun bir model önerdi: ERG kuramı.

Hayatı

Clayton Paul Alderfer, 1940’ta Pennsylvania’nın Sellersville kasabasında doğdu. 1962’de Yale Üniversitesi’nde psikoloji lisansını, 1966’da aynı üniversitede doktorasını tamamladı. Akademik kariyerine Cornell Üniversitesi’nde başladı, 1968’de Yale’in yönetim bilimleri bölümüne geçti ve 1992’ye kadar burada çalıştı. Ardından Rutgers Üniversitesi’nde uygulamalı ve profesyonel psikoloji yüksek okulunda örgütsel psikoloji programını yönetti. Sonraki yıllarda kendi danışmanlık şirketini kurdu. Motivasyonun yanı sıra gruplar arası ilişkiler, örgütsel tanı ve örgütlerde ırk ilişkileri üzerine çalışmalar yaptı. 2015’te öldü.

ERG Kuramı

Alderfer, kuramını ilk olarak 1969’da Organizational Behavior and Human Performance dergisinde yayımlanan makalesinde ortaya koydu, 1972’de ise Existence, Relatedness, and Growth adlı kitabında ayrıntılı biçimde geliştirdi. Kurama adını veren üç ihtiyaç grubu şunlardır:

Varoluş ihtiyaçları (existence), yaşamı sürdürmek için gereken maddi ve fizyolojik ihtiyaçları kapsar. Çalışma yaşamında ücret, yan haklar, fiziksel çalışma koşulları ve iş güvencesi bu gruba girer. Bu grup, Maslow’un fizyolojik ihtiyaçlarına ve güvenlik ihtiyaçlarının maddi yönüne karşılık gelir.

İlişki ihtiyaçları (relatedness), başkalarıyla anlamlı ilişkiler kurma ve sürdürme isteğini ifade eder. İş arkadaşları, yöneticiler, aile ve arkadaşlarla kurulan ilişkiler bu kapsamdadır. Maslow’un ait olma ihtiyaçları ile saygınlık ihtiyaçlarının başkalarından gelen kısmı bu grupta toplanır.

Gelişme ihtiyaçları (growth) ise kişinin yeteneklerini geliştirme, yaratıcı olma ve potansiyelini gerçekleştirme isteğidir. Maslow’un kendini gerçekleştirme ihtiyacı ile öz saygıya ilişkin ihtiyaçlar bu gruba karşılık gelir.

Alderfer: ERG Kuramı

Maslow’dan Farkları

ERG kuramının Maslow’dan ayrıldığı temel nokta, ihtiyaçlar arasındaki ilişkinin katı bir sıra izlememesidir. Alderfer’a göre birden fazla ihtiyaç grubu aynı anda etkili olabilir. Örneğin düşük ücretle çalışan bir kişi, varoluş ihtiyaçları tam karşılanmamış olsa bile gelişme ihtiyaçlarıyla motive olabilir. Ayrıca ihtiyaçların önem sırası kişiden kişiye ve kültürden kültüre değişebilir.

Alderfer’ın en özgün katkısı, “engellenme-gerileme” (frustration-regression) ilkesidir. Maslow’un modelinde kişi karşılanmış bir ihtiyaçtan bir üst basamağa doğru ilerler. Alderfer ise üst düzey bir ihtiyacın sürekli engellenmesi durumunda kişinin bir alt düzeydeki ihtiyaca geri döneceğini ve onu daha yoğun biçimde talep edeceğini ileri sürdü. Örneğin işinde gelişme olanağı bulamayan bir çalışan, ilgisini daha yüksek ücret ya da iş arkadaşlarıyla sosyal ilişkiler gibi daha somut ihtiyaçlara yöneltebilir. Bu ilke, yöneticilere çalışanların taleplerinin arkasındaki karşılanmamış ihtiyaçları anlamak için önemli bir bakış açısı sunar.

Eleştiriler ve Değerlendirme

ERG kuramı, Maslow’un modeline kıyasla daha esnek ve görgül olarak daha savunulabilir bulunmuştur. Üç ihtiyaç grubunun ayrışması bazı araştırmalarda desteklenmiştir. Bununla birlikte kuram da ihtiyaçların nasıl ölçüleceği ve hangi koşulda hangi ihtiyacın baskın olacağı konusunda yeterince kesin öngörüler sunmamakla eleştirilmiştir. Engellenme-gerileme ilkesinin sınanması da yöntemsel açıdan zordur. Ayrıca diğer içerik kuramları gibi ERG kuramı da motivasyonun bireyin ihtiyaçlarından nasıl davranışa dönüştüğünü açıklamakta sınırlı kalır; bu nedenle beklenti ve eşitlik kuramları gibi süreç kuramlarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Konunun arka planı için Abraham Harold Maslow, motivasyon ve iş tatmini yazılarımıza bakılabilir.

Yararlanılan Kaynaklar

Alderfer, C. P. (1969). An empirical test of a new theory of human needs. Organizational Behavior and Human Performance, 4(2), 142–175.

Alderfer, C. P. (1972). Existence, relatedness, and growth: Human needs in organizational settings. Free Press.

Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370–396.