Farklı şehirlerdeki hastanelerin, üniversitelerin ya da bankaların birbirine bu kadar benzemesi neden? Rekabetçi piyasa mantığına göre örgütler en verimli yapıyı arar ve bu arayış onları çeşitlendirmelidir. Oysa gözlemler, belirli bir alana yerleşen örgütlerin zamanla şaşırtıcı ölçüde birbirine benzediğini gösteriyordu. Sosyologlar Paul J. DiMaggio ve Walter W. Powell, 1983’te American Sociological Review dergisinde yayımladıkları “The Iron Cage Revisited” başlıklı makalede bu soruya kurumsal kuram çerçevesinde bir yanıt verdi. Makale, sosyal bilimlerde en çok atıf alan çalışmalardan biri oldu.
Yazarlar
Paul DiMaggio, 10 Ocak 1951’de Philadelphia’da doğdu. Swarthmore College’dan mezun oldu ve 1979’da Harvard Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasını tamamladı. 1982–1991 yılları arasında Yale Üniversitesi’nde kâr amacı gütmeyen kuruluşlar programının yöneticiliğini yaptı. Ardından Princeton Üniversitesi’nde uzun yıllar çalıştı, 2015’te New York Üniversitesi’ne geçti. Kurumsal kuramın yanı sıra kültür sosyolojisi, sanat kurumları ve dijital eşitsizlik üzerine çalışmalar yaptı.
Walter W. Powell, örgüt sosyolojisi alanında çalışan Amerikalı bir sosyologdur. Uzun yıllar Stanford Üniversitesi’nde eğitim ve sosyoloji profesörü olarak görev yaptı. Kurumsal kuramın yanı sıra örgütler arası ağlar, yayıncılık sektörü, biyoteknoloji alanındaki işbirlikleri ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar üzerine önemli araştırmalar yürüttü.
Demir Kafes ve Örgütsel Alan
Makalenin başlığı, Max Weber’in modern toplumda bürokratik rasyonelliğin insanları hapsettiği “demir kafes” imgesine gönderme yapar. Weber, bürokratikleşmenin piyasadaki rekabetten ve devletin genişlemesinden kaynaklanan verimlilik baskısıyla yayıldığını düşünüyordu. DiMaggio ve Powell ise yirminci yüzyılın sonunda örgütlerin benzeşmesinin artık verimlilikten çok başka bir nedene dayandığını ileri sürdü: meşruiyet arayışına.
Yazarlar, analizlerinde “örgütsel alan” kavramını kullandı. Örgütsel alan, belirli bir kurumsal yaşam alanını oluşturan örgütlerin bütünüdür: tedarikçiler, müşteriler, düzenleyici kurumlar, meslek örgütleri ve benzer hizmetleri sunan diğer örgütler. Bir alan yapılandıkça, içindeki örgütler giderek birbirine benzer. DiMaggio ve Powell, bu benzeşme sürecini “eşbiçimlilik” (isomorphism) olarak adlandırdı.
Eşbiçimliliğin Üç Mekanizması
Zorlayıcı eşbiçimlilik, bir örgütün bağımlı olduğu başka örgütlerden ve toplumun kültürel beklentilerinden gelen biçimsel ve biçimsel olmayan baskılardan kaynaklanır. Devletin yasal düzenlemeleri, muhasebe ve raporlama standartları ya da büyük bir müşterinin tedarikçilerinden belirli kalite belgeleri istemesi bu türden baskılardır.
Taklitçi eşbiçimlilik, belirsizlik koşullarında ortaya çıkar. Teknolojiler iyi anlaşılmadığında, amaçlar belirsiz olduğunda ya da çevre öngörülemez hâle geldiğinde örgütler, başarılı ya da saygın gördükleri örgütleri model alır. Bu taklit, çoğu zaman o uygulamanın gerçekten verimli olduğu kanıtlanmadan gerçekleşir. Danışmanlık şirketleri ve sektör dernekleri bu yayılmayı hızlandırır.
Normatif eşbiçimlilik ise profesyonelleşmeden kaynaklanır. Benzer üniversitelerde benzer eğitimden geçen, aynı meslek örgütlerine üye olan ve benzer kariyer yollarını izleyen yöneticiler ve uzmanlar, örgütlere ortak normlar ve uygulamalar taşır. İşe alım süreçlerinde belirli okullardan ve belirli geçmişlerden gelen adayların tercih edilmesi de bu benzeşmeyi güçlendirir.
Eleştiriler ve Değerlendirme
DiMaggio ve Powell’ın çalışması, John Meyer ve Brian Rowan’ın 1977’deki makalesiyle birlikte “yeni kurumsalcılık” olarak bilinen yaklaşımın temel metinlerinden biri kabul edilir. Ancak kuram, örgütlerin pasif biçimde çevresel baskılara uyduğunu varsaydığı ve değişimi açıklamakta zorlandığı gerekçesiyle eleştirildi. Bu eleştiriler, sonraki yıllarda örgütlerin kurumsal baskılara stratejik biçimde yanıt verebildiğini ve yeni kurumlar yaratabildiğini vurgulayan “kurumsal girişimcilik” ve “kurumsal mantıklar” gibi kavramların gelişmesine yol açtı. Ayrıca üç mekanizmanın görgül olarak birbirinden ayırt edilmesinin zor olduğu da belirtildi. Konunun arka planı için örgüt teorisi, Max Weber ve kurum kültürü yazılarımıza bakılabilir.
Yararlanılan Kaynaklar
DiMaggio, P. J. ve Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160.
Meyer, J. W. ve Rowan, B. (1977). Institutionalized organizations: Formal structure as myth and ceremony. American Journal of Sociology, 83(2), 340–363.
Powell, W. W. ve DiMaggio, P. J. (Ed.). (1991). The new institutionalism in organizational analysis. University of Chicago Press.
Bir Cevap Yazın