Abraham Maslow tarafından geliştirilen ihtiyaçlar hiyerarşisi kuramı, motivasyon kuramları arasında en çok bilinenidir. Maslow, kariyerinin başlarında maymunlar üzerinde yaptığı çalışmalarda bazı ihtiyaçların diğerlerinden öncelikli olduğunu fark etti. Örneğin aç ve susuzluk arasında öncelik sırası su ihtiyacı olduğundan önce susuzluk giderilmeye çalışılır. Su ihtiyacı giderildikten sonra sıra açlığın giderilmesine gelir. Bu fikri benimseyen Maslow, ihtiyaçlar hiyerarşisini ortaya koymuştur.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi, bir piramit şeklinde gösterilmekte ve beş faktörden oluşmaktadır. Bunun için ihtiyaçları hiyerarşisi teorisine; ihtiyaçlar piramidi ve ihtiyaçlar hiyerarşisi piramidi gibi isimler de verilmektedir. İnsan ihtiyaçlarının, piramitin en altından başlanarak tatmin edildiğini savunmaktadır. Alt düzeydeki bir ihtiyaç tatmin edilirse bir üstteki ihtiyacın tatmini arayışına girildiğini söylemektedir. Bu ihtiyaçlar sırasıyla; fizyolojik, güvenlik, sosyal, saygınlık ve kendini gerçekleştirme ihtiyacıdır. Maslow, bunları piramit şekli ile açıklamış ve basamaklandırmıştır. İhtiyaçlar hiyerarşisinin basamakları aşağıdaki gibi gösterilmektedir;

  1. Fizyolojik ihtiyaçlar; Açlık, susuzluk, barınma ve cinsellik gibi fiziksel ihtiyaçlardır. Maslow aslında insanın önce kendisini düşündüğünü de vurgulayarak bireysel ihtiyaçları ön plana çıkarmaktadır.
  2. Güvenlik ihtiyacı; Bu basamakta da yine kişinin bireyselliği göze çarpmaktadır. Güvenlik ihtiyacı, kişinin kendisini dış dünyanın zararlarından korumaya yönelik tedbirler almaya itmektedir.
  3. Sosyal ihtiyaçlar; Bağlanma, kabul edilme ve ilişki kurma gereksinimidir. İnsan toplum içinde yaşayan bir varlık olduğu için başkalarıyla iyi ilişkiler kurmaya ihtiyaç duymaktadır.
  4. Saygınlık ihtiyacı; İnsanın kendi ve dış çevresinden saygı görmesidir. Özerklik ve başarı gibi faktörlerle kendi tarafından, tanınma ve statü gibi faktörlerle de dış çevreden saygı görmektedir.
  5. Kendini gerçekleştirme ihtiyacı; Özgerçekleştirim de denmektedir. İnsanın sahip olduğu potansiyeli en iyi şekilde kullanmasıdır. İnsan, olabileceğinin en iyisi olarak kendini gerçekleştirmeye çalışmaktadır.

Maslow’a göre insanlar ihtiyaçlar hiyerarşisinde bir düzeyden diğerine tırmanır, alt düzeydeki ihtiyaç tatmin edilmeden üst düzeydeki ihtiyaca sıra gelmez. Maslow, sıraladığı bu beş ihtiyaç türünü de kendi arasında ikiye ayırmıştır. Fizyolojik ve güvenlik ihtiyacını düşük düzey ihtiyaçlar; sosyal, saygınlık ve kendini gerçekleştirme ihtiyacını ise yüksek düzey ihtiyaçlar olarak adlandırmıştır. Düşük düzey ihtiyaçlar genellikle dış faktörlerle tatmin edilirken yüksek düzey ihtiyaçlar içsel faktörlerce tatmin edilmektedir.

Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi kuramı, anlaşılması kolaydır ve insanlara mantıklı gelmektedir. Özellikle yöneticiler olmak üzere geniş bir kesim tarafından kabul görmüştür. Bu kuramı dikkate alan yönetici, çalışanın bir ihtiyacını yeterli düzeyde karşılayarak onu motive edebileceğini bilmektedir. Fakat daha sonra onu aynı ihtiyacını tekrar karşılayarak, tekrar motive edemeyeceğini de bilmektedir. Bunun için çalışanın hangi düzeyde ihtiyacının olduğunu bilerek o düzeydeki veya bir üst düzeydeki ihtiyaca odaklanmaktadır.

Yararlanılan Kaynaklar

Robbins, S. P. ve Judge, T. (2013). Örgütsel Davranış, (Çev.: Erdem, İ.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Robbins, S. P., Decenzo, D. A. ve Coulter, M. (2013). Yönetimin Esasları, (Çev. Ed.: Öğüt, A.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

http://webspace.ship.edu/cgboer/maslow.html